Alaksiej Turankou

Alaksiej Jaułampawicz Turankou
1886–1958. Białoruski kompozytor, zasłużony działacz sztuk BSRR.

21 stycznia 1886
Urodził się w Petersburgu w wielodzietnej rodzinie stróża.

1892
Po nagłej śmierci ojca trafił do miejskiego sierocińca.

1895
Skierowany do szkoły dla „dzieci żołnierskich” przy pułku wojskowym. Uczył się gry na instrumentach dętych, skrzypcach i fortepianie. Śpiewał w chórze cerkwi pułkowej.

1901–1904
Z polecenia dyrygenta uczęszczał na kursy przy Cesarskiej Nadwornej Kapeli Śpiewaczej. Studiował harmonię i kontrapunkt u A. Liadowa, uczęszczał na kurs dyrygencki M. Sokołowa. Równocześnie został przyjęty do szkoły chorążych.

1904–1909
Odbywał służbę wojskową jako szeregowy.

1909–1911
Pracował jako prywatny nauczyciel, śpiewał w restauracjach i chórach cerkiewnych. W tym okresie stracił całą rodzinę — matkę i ośmioro rodzeństwa.

1911
Wstąpił do Konserwatorium Petersburskiego (klasa A. Liadowa), lecz musiał je opuścić z powodu biedy. Pracował jako altowiolista w orkiestrze w Pawłowsku pod kierownictwem A. Głazunowa. Dzięki wsparciu tego ostatniego ponownie wstąpił (z prawem do bezpłatnej nauki) na wydział kompozycji konserwatorium.

1912
Zaczął publikować jako kompozytor cerkiewny.
Jego utwory religijne (zwłaszcza na chór męski) stały się szeroko znane.

1914
Ukończył Konserwatorium Petersburskie. Został zmobilizowany na front.

1914–1918
W czasie wojny nadal komponował muzykę cerkiewną. Służył jako dyrygent chóru męskiego w kwaterze cesarza Mikołaja II w Mohylewie.

„Romanse A. J. Turenkowa" z dedykacją dla R. Pukstu. Piotrogród, 1917.

1918
Zdemobilizowany, osiadł w Homlu. Poślubił córkę dyrygenta soboru Świętych Piotra i Pawła, Iwana Falkouskiego.

1918–1921
Jeden z założycieli szkoły muzycznej i Ludowego Konserwatorium w Homlu (później Państwowe Technikum Muzyczne, dziś Kolegium Muzyczne im. Sakałouskiego).
Pracował w orkiestrze symfonicznej, kierował chórami, zarządzał sekcją muzyczną wydziału oświaty ludowej.

1932 Został członkiem Związku Kompozytorów BSRR (w 1944 r. utracił członkostwo, przywrócił je w 1955 r.).

Legitymacja członkowska Związku Kompozytorów Radzieckich ZSRR. 1955 r.

1934
Przeprowadził się do Mińska. Pracował jako muzyk w orkiestrze komitetu radiowego oraz altowiolista w orkiestrze symfonicznej.

1938
Wybrany na deputowanego do Rady Najwyższej BSRR I kadencji.

Anatol Bahatyrou (przy fortepianie) zapoznaje kolegów ze swoją operą „W puszczach Polesia". Pierwszy z lewej — Turankou. 1938 r.

1939
Premiera opery Kwiat szczęścia (libretto W. Barysiewicza, P. Broŭki, P. Hlebki).

1940
Odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy, otrzymał tytuł Zasłużonego Działacza Sztuk BSRR. Napisał Hymn do Konstytucji stalinowskiej.

Czerwiec 1941
Podczas próby ewakuacji znalazł się pod ostrzałem niemieckiego desantu. Żona zginęła, on sam został ranny. Wrócił do Mińska.

1942–1944
Pracował w Wydawnictwie Podręczników Szkolnych i Literatury dla Młodzieży (Mińsk) oraz w wydawnictwie K. Jezawitawa (Ryga). Współpracował z radiem okupacyjnym.

1943
Drugie małżeństwo z Ksenią Jakauleuną Wauczok.

22 lipca 1944
Aresztowany w Mińsku, ponieważ podczas nieudanej operacji wyprowadzenia kompozytora z miasta do partyzantów łącznik oddziału partyzanckiego został schwytany i rozstrzelany.

23 czerwca 1945
Skazany przez organ pozasądowy NKWD jako „pomocnik okupantów” na 10 lat łagrów i 5 lat pozbawienia praw z konfiskatą majątku.
Etapowany do Gułagu, gdzie omal nie zginął z głodu.

1947–1954
Dokładna data zwolnienia jest sporna (według jednych źródeł — 1947, według innych — sierpień 1954). Powrócił do Mińska, gdzie nadal prowadził działalność twórczą.

Pieśń „Ojczyźnie" na chór mieszany a cappella. Słowa P. Broŭki. Autograf.

3 października 1955
Amnestiowany.

27 września 1958
Zmarł w Mińsku. Pochowany na Cmentarzu Wojskowym.

21 października 1959
Zrehabilitowany pośmiertnie.

Pomnik kompozytora na Cmentarzu Wojskowym w Mińsku.

Alaksiej Turankou uważany jest za jednego z pionierów gatunków pieśni masowej, chóru i romansu w muzyce białoruskiej. W ciągu swojej działalności twórczej napisał ponad 600 utworów różnych gatunków. Opery: Kwiat szczęścia (najbardziej znaczący utwór), Jasny świt. Balet Leśna baśń. Muzyka filmowa: Lata ogniste, Rodzina Janusza. Liczne romanse i pieśni masowe do wierszy poetów radzieckich i białoruskich (Janka Kupała, Maksim Tank i in.); opracowania pieśni ludowych. W okresie przedrewolucyjnym Turankou stworzył wielki korpus utworów religijnych (około 300 utworów cerkiewnych i harmonizacji), zapomnianych w okresie radzieckim, a od lat 90. szeroko włączonych do repertuaru zespołów chóralnych.